Je huis doorlichten: De Klimaankoffer!

Je huis doorlichten: De Klimaankoffer!

Klimaan legt momenteel de laatste hand aan een nieuw hulpmiddel om water en energie te besparen in huis, op school en in gebouwen: de Klimaankoffer! Met deze koffer kan je overal in je woning aan de slag om het verbruik in kaart te brengen en verbeteringen aan te brengen. Voor het samenstellen van deze koffer werkte Klimaan samen met de Koning Boudewijnstichting en CORE uit Leuven. 

In de Klimaankoffer verzamelen we een aantal sensoren waarmee je thuis aan de slag kan. Het gaat om een energiemeter, een lichtsensor, een luchtkwaliteitsmeter, een infraroodthermometer en een douchewekker. Bij elke sensor zit een korte handleiding met invulbladen om je vlot op weg te helpen bij het aflezen en interpreteren van je gebruik. De Klimaankoffer bevat naast de “quick guides” ook een uitgebreide handleiding waarin je alles kan lezen over de sensoren en hun meetwaarden, maar ook over de interpretatie en gepaste maatregelen. Daarnaast vind je in de koffer het boekje “Groen leven”, met tips & tricks om je energieverbruik te verlagen, en een handige sleutel om de radiator te ontluchten. 

Wat met de meer gespecialiseerde vragen? Klimaan maakt één gewone koffer, en één Klimaankoffer “De Luxe”. In die laatste uitvoering van de koffer zijn alle bovenstaande sensoren opgenomen maar ook een hoogwaardige warmtecamera, een Flukso verbruiksmonitor en Netatmo Slim weerstation en CO2 meter – die laatste twee te leen van de Stad Mechelen. 

Met de beelden van de warmtecamera is het mogelijk om warmteverliezen van de woning in kaart te brengen. De interpretatie van deze beelden vergt de nodige expertise en de warmtecamera wordt om die reden niet uitgeleend aan particulieren. Wél kan je de camera gebruiken onder begeleiding van Klimaan, want twee van onze Klimaanvrijwilligers volgden een speciale opleiding om met de warmtecamera te werken. 

Interesse om de Klimaankoffer zelf een keer uit te lenen? We verkennen een samenwerking met de Klusbib van Deelbaar Mechelen vzw. Houd zeker onze website in de gaten voor updates!

Neem ook eens een kijkje bij de Energiehelden van Klimaan. Daar vind je meerdere tips om je verbruik nog beter in kaart te brengen en systematisch te verminderen. 

 

 

 

WARMTEPOMPEN OF VERZUIPEN?

WARMTEPOMPEN OF VERZUIPEN?

Verslag van de Warme Winteravond over groene warmte

Om een CO₂-neutrale samenleving te bereiken in 2050 is er een totale omschakeling vereist van onze energievoorziening. Deze noodzakelijke energietransitie moet het gebruik van fossiele brandstoffen aan banden leggen en duurzame energiebronnen zoals wind, zon, water en aarde benutten. Deze bronnen voorzien in elektriciteit maar ook in warmte. De warmtevraag is met voorsprong de grootste in Vlaanderen. Maar liefst 85% van het gemiddelde huishoudelijk energieverbruik gaat naar de verwarming van de woning en verwarmen van water. Momenteel verwarmt 90% zijn woning met aardgas of stookolie. Slechts 5,5% van de verbruikte energie voor verwarming is afkomstig van duurzame bronnen (hoofdzakelijk biomassa). De transitie naar duurzaam verwarmen is dus – zacht uitgedrukt – een uitdaging. 

Duurzaam verwarmen was daarom een relevante themakeuze voor de Warme Winteravond. Kan een woning verwarmd worden zonder aardgas? Welke toepassingen worden hiervoor gebruikt? En welke goede voorbeelden bestaan er al in Vlaanderen? De vraag is niet meer óf er geen aardgas meer moet gebruikt worden, maar eerder hoe de transitie zo snel en praktisch mogelijk kan verlopen. Nederland toont nationale ambitie met het programma aardgasvrije wijken. In Vlaanderen klinken die ambities (nog) niet erg luid. Dit neemt niet weg dat steden en gemeenten aan de slag gaan met duurzame verwarming. In Mechelen wordt de warmtevraag en -aanbod in kaart gebracht. Op die manier kan vraag en aanbod op elkaar worden afgestemd in concrete projecten. Een lopende studie gaat bijvoorbeeld op zoek naar de beste warmteoplossing voor de Mechelse Vesten

Sprekers Sebastian Baes en Jan Denayer zijn volop bezig met het vraagstuk rond duurzaam verwarmen via aquathermie. Dit is de verzamelterm voor het onttrekken, opslaan en distribueren van warmte uit water. Ze onderzochten in hun thesis het warmtepotentieel in rivieren. De Dijle blijkt alvast een prima warmtebron om de gebouwen in Mechelen te verwarmen. In dit geval wordt gebruik gemaakt van oppervlaktewater. Andere mogelijke bronnen voor aquathermie zijn rioolwater en drinkwater. Mechelaars Johan en Anita zetten deze theorie om in de praktijk. Toen hun gasketel aan vervanging toe was, zocht het koppel een duurzaam alternatief. Het resultaat is een warmtepomp die de woning verwarmt met Dijlewater. Een warmtepomp haalt warmte uit water, grond of lucht en werkt op elektriciteit. Bij Johan en Anita wordt elektriciteit opgewekt met zonnepanelen op hun dak. Op deze manier slagen ze erin hun woning fossielvrij te verwarmen. Klik hier om het hele verhaal van Johan en Anita te lezen.


Bron: Website Vlaamse Scriptieprijs

Ieder z’n eigen warmtepomp en zonnepanelen dan maar? Dat is niet de meest efficiënte oplossing volgens de spreker Hartwin Leen (Kelvin Solutions). Hartwin is expert op het vlak van duurzame verwarming en betrokken bij het project Warmte Verzilverd. Dit is een warmtenet in Mortsel en Edegem. Een warmtenet wordt ook wel eens stadsverwarming genoemd. Het verdeelt warmte aan verschillende afnemers in een straat, wijk of stad. Of een warmtenet duurzaam is, hangt af van de warmtebron. Het project in Mortsel en Edegem brengt industriële restwarmte van de Agfa-Gevaertfabriek naar een nieuwe wijk en bedrijven enkele honderden meters verderop. 

©-Regine-Mahaux-WarmteVerzilverd.

Een warmtenet is echter een grootschalig infrastructuurproject waarbij verschillende partners betrokken zijn. Ook de financiële input moet er zijn, voor het project van Warmte Verzilverd was er  zo’n 5,5 miljoen euro nodig. Met behulp van energiecoöperaties ZuidtrAnt-W en Ecopower konden burgers mee investeren in het project. Dit maakte het warmtenet coöperatief, legt spreker Sophie Loots van ZuidtrAnt-W uit. Ondanks de financiële en administratieve struikelblokken, is het net op dit moment een maand operationeel.

Deze Warme Winteravond inspireerde de deelnemers met verschillende warmteoplossingen. Van individuele mogelijkheden als een warmtepomp tot collectieve projecten als een coöperatief warmtenet. Ook de bron kan verschillen: van warmte uit water, grond en lucht, tot restwarmte uit de industrie. Het zal een combinatie van dit alles vergen om elke woning warm te houden in de toekomst. Wij zien een warmtenet dat het centrum van Mechelen verwarmt met water uit de Dijle alvast zitten. 

Wil je graag meer weten? Alle presentaties en de opnames van de warme winteravond zijn te herbekijken op de website van Mechelen Klimaatneutraal.  

Lees verder over dit thema: De Vlaamse Scriptieprijs, Mechelen Klimaatneutraal, Warmte Verzilverd.

De Warme Winteravond is een samenwerking met Mechelen Klimaatneutraal, Natuurpunt en Het Prediheren – Bibliotheek Mechelen.

Slim stoken voor zuivere lucht

Slim stoken voor zuivere lucht

2020 zullen we ons allemaal nog lang heugen met Corona dat ons leven helemaal overhoop gooide. Toch deden we allemaal zo goed mogelijk verder. Binnen Klimaan zijn we blij dat er tijdens het voorbije jaar toch ook weer heel wat aandacht was voor klimaat- en milieuaspecten. Gezonde lucht is hierbij zeer belangrijk, niet alleen omdat slechte lucht Covid-19 nog erger maakt maar omdat het gewoon op zich belangrijk is voor ieders gezondheid. 

Vandaar dat een van de thema’s waar we ons binnen Klimaan voor inzetten het “verantwoord stoken van hout” is. De negatieve impact van houtverbranding is immers groot: bijna 50% van onze fijnstofuitstoot (PM2.5) wordt erdoor veroorzaakt. Dit cijfer is nog frappanter als je weet dat slechts 2% van de gezinnen hout stookt als hoofdverwarming en 19% van de huishoudens dit doet als bij- of sfeerverwarming. Door aandacht te besteden aan dit thema kan de luchtkwaliteit er dus enorm op vooruit gaan. Temeer omdat maar 20% van de Mechelaars een inspanning moet doen waar 100% van de Mechelaars – en zeker de 20% met ademhalingsproblemen – van kan genieten.  

Een eerste actie die we voor dit thema ontwikkeld hebben, is het ontwerpen van een folder die het bewustzijn moet verhogen en die we dankzij een Mechelen KlimaatNeutraal-subsidie momenteel druk verspreiden in Mechelen. Download de flyer hier.

 

Hoe ‘slim’ stoken?

Verbrand, conform de wet, enkel onbehandeld en droog hout. Als je geverfde, geverniste of samengestelde houtproducten zoals triplex verbrandt, komen er (zeer) schadelijke stoffen vrij. Ook papier en drukwerk zoals reclamefolders of krantenpapier zijn geen gezonde brandstoffen.

Maak het vuur correct aan. Gebruik aanmaakhoutjes of natuurlijke aanmaakblokjes en leg ze bovenaan. Zo komt er minder rook vrij. Zet de luchttoevoer volledig open. Zodra het vuur goed brandt, verminder je de luchttoevoer, maar zet je deze niet helemaal toe. Als vuur te weinig zuurstof krijgt, is de verbranding slecht en is de rook schadelijker.

Gebruik je kachel correct. De ene kachel is de andere niet. Volg de handleiding van de fabrikant en onderhoud je kachel regelmatig. Let tijdens het branden op de rook en de vlammen. Laat de kachel nooit branden als je niet in de buurt bent.

Zorg voor een voldoende hoge, schone schoorsteen die goed trekt. Vuur heeft zuurstof nodig. Een schoorsteen zuigt lucht uit je woning aan en verwijdert de verbrandingsgassen. Dit werkt enkel goed als je schoorsteen boven de nok van je dak en de aan-palende gebouwen uitsteekt. Zorg er ook voor dat de schoorsteen ruim genoeg is voor je haard, anders gaat de lucht er niet vlot genoeg door en is het risico op een schoorsteenbrand groter. Laat ook regelmatig de roetaanslag verwijderen door een vakman.

Stook niet bij ongunstig weer. Stook niet wanneer de weersomstandigen te wensen overlaten en er bijvoorbeeld te veel fijn stof of smog in de lucht is. Samengevat stook je best niet

  • bij windstil weer
  • bij mist
  • bij CO-waarschuwing
  • bij fijnstofwaarschuwing

 Hou rekening met je buren

Meer informatie vind je ook op:

 

Met de steun van Mechelen Klimaatneutraal

We moeten het hebben over… Palmolie

We moeten het hebben over… Palmolie

Door Guido Voet

Palmolie, het zit in 50% van de consumentenproducten: in shampoos, in talrijke voedingsproducten en zelfs in brandstoffen.  Dat het een bijzonder goedkoop product is, zal daar ongetwijfeld niet vreemd aan zijn. Maar de schaduwzijde is dat de plantages heel wat oppervlakte innemen in het evenaarsgebied waar regenwouden, de groene longen van onze planeet, onder druk staan en in een recordtempo verdwijnen. Met als gevolg een enorm verlies aan biodiversiteit. De plantages worden vaak aangelegd door grote bedrijven met de steun van corrupte regeringen. Plaatselijke boeren verliezen hierbij hun landbouwgrond. Terwijl die plaatselijke landbouwers vaak vertrouwd zijn met het telen van duurzame kleinschalige palmolie, variëteiten die hun plaats hebben in de lokale flora.

Er bestaat dus ook duurzame palmolie.

We kunnen als consument dus ook hier het verschil maken. Zo heeft Oxfam Wereldwinkels sinds dit jaar een palmolie vrije chocopasta in het gamma, naast de chocopasta met noten en fondant pasta’s waarin minder palmolie zit dan gebruikelijk. Het Europees Parlement heeft recent een resolutie aangenomen die de commissie oproept om regelgeving te maken over import van producten waarbij ontbossing aan de basis ligt. Er is dus hoop!

Winkelen in de Wereldwinkel is in deze corona tijden meer dan ooit een meerwaarde en de impact op economieën in het zuiden is zo mogelijk nog groter. Ook kan je nog steeds terecht op de webshop.

Meer achtergrondinformatie over palmolie vind je hier: https://www.oxfamwereldwinkels.be/nieuws/wat-is-er-aan-de-hand-met-palmolie/?fbclid=IwAR0jacMHF6H9Azykl03hulZ_7_pQ3QO32eFBKDrI-FFUV1V6KuDUPD1z-wE

 

Citamine lanceert “Pluk de stad”

Citamine lanceert “Pluk de stad”

Hoeveel lekkers herbergt een stad achter haar gevels, in (bedrijfs)tuinen, parken, op daken, misschien kelders na een vruchtbaar moestuinseizoen?

Met “Pluk de stad” wil Citamine een nieuwe traditie van “oogstdelen” introduceren in Mechelen. Heb jij in je tuin groenten, fruit of kruiden geteeld waarvan je wel heel veel opbrengst hebt en die je graag wil delen evt tegen een (vrije) bijdrage? Registreer je dan op www.plukdestad.be en hang een affiche aan je raam. Heb je een druivelaar, een fruit- of notenboom, heel veel tomaten, courgetten, pompoenen, of iets anders, leggen je kippen zoveel eieren dat je ze zelf niet verwerkt krijgt? Dan is het misschien wel leuk om de oogst die je zelf niet weggewerkt krijgt, te delen of te ruilen?

Wist jij al dat je buur een paar huizen verder de lekkerste boontjes kweekt maar dat ze er al langs zijn oren uitkomen? Verlekker jij je ook al jaren op de kersen van je achterbuur die jammer genoeg worden opgegeten door de vogels omdat hij geen ladder heeft om ze te oogsten?

Op www.plukdestad.be ontdek je waar je in Mechelen terecht kan om verse groenten, fruit, kruiden of andere natuurproducten te vinden die anders misschien weggegooid worden of rotten daardoor  wespen en vliegen aantrekken.

Pluk de stad is een initiatief van Citamine. Citamine is een collectief van ondernemende burgers die de gezamenlijke ambitie hebben om van Mechelen een eetbare stad te maken door een ecosysteem op te zetten dat stadslandbouw op onderbenutte plekken in de stad connecteert tot één circulaire stadsboerderij.

Citamine activeert en bouwt bruggen tussen lokale burgers, lokale ondernemingen, lokale boeren en stadsdiensten om hen te helpen bij het initiëren en opschalen van initiatieven om lokale groenten te kweken, te delen en te consumeren. Dat doen we via moestuincoaching van samen- en buurttuininitiatieven, het initiëren van samenaankopen van plantgoed, het lanceren van “Pluk de Stad” en nog meer projecten in de pijplijn. 

 

Tussen ‘drasj’ en droogte

Tussen ‘drasj’ en droogte

We voelen een sluimerend, maar stijgend gevoel van bezorgdheid over droogte. Het probleem was steeds iets dat aan bod kwam bij mogelijke gevolgen van klimaatverandering, “over een paar decennia of zo”, maar het komt nu steeds dichterbij. De droogte van de voorbije maanden is iedereen opgevallen. In ons achterhoofd malen ook nog de zomers van 2018 en 2019 en het grondwaterpeil dat steeds verder zakt. 

 Vandaag geven 2/3e van de Vlaamse meetpunten een te lage grondwaterstand aan. In Antwerpen en Limburg werd vanaf mei de alarmfase oranje afgeroepen voor het brandgevaar. Dit is nog nooit zo vroeg gebeurd.

Water is, net als energie, lucht en grond een common waar wij ons met Klimaan als burgerbeweging voor willen inzetten. De leden van onze groep Water zoeken momenteel naar initiatieven om een impact te kunnen uitoefenen als burger, naast de bestaande werken die ons lokaal bestuur gepland heeft.

Wat gebeurt er al in onze regio?

De stad Mechelen heeft een risicoanalyse laten uitvoeren om vat te krijgen op hoe gevolgen van klimaatverandering zoals aanhoudende droogte of andere extreme weersomstandigheden zich in onze buurt gaan manifesteren. Ook is er een hemelwaterplan in de maak om een strategie uit te rollen zodat regenwater hergebruikt, geïnfiltreerd en gebufferd kan worden. Dit werk kost allemaal erg veel tijd, energie en vooral geld. Hoopgevend is dat stad Mechelen alvast een deel van de prijzenpot van de European Green Leaf Award 2020 zal besteden aan de ontharding van het Hoogstratenplein. 

Wat kan er nog meer gebeuren en wat kunnen wij met Klimaan doen?

A) Ontharden is ‘the way to go’

Hoe komt het dat ons grondwaterpeil moeilijk herstelt? Naast het uitblijven van regenval, is onze verharding van de oppervlakte een grote boosdoener. Door alles vol beton, asfalt, dichte klinkers,… te leggen, krijgt het hemelwater geen kans om in onze steeds droger wordende bodem te infiltreren, maar stroomt het af via riolering naar een waterzuiveringsinstallatie of naar een waterloop. Om dit fenomeen tegen te gaan is het belangrijk om zo veel mogelijk neuzen dezelfde richting in te krijgen, en samen de bodem weer vrij te maken voor infiltratie. Het hemelwaterplan van onze overheden is een werk van decennia, en in de tussentijd kunnen burgers zich hier ook organiseren om in hun buurt de straat ‘uit te breken’.

Het Vlaamse Departement Omgeving lanceerde al een 45-tal proeftuinen (campagne Vlaanderen Breekt Uit). In Mechelen nam het co-housingproject Gummarushof en de naburige scouts het initiatief om in dit kader hun terreinen te ontharden (zie de projectfiche).


Als burgerbeweging kunnen we misschien ‘Mechelen Breekt Uit’ organiseren? Hiermee breiden we uit naar verschillende wijken en buurtparken, zodat we deze ontharding in een stroomversnelling kunnen brengen, met een sappige bodem voor fleurige en frisgroene vegetatie als direct zichtbare voordelen voor de buurtbewoners.

Ook kunnen we weer een groepsaankoop organiseren voor hemelwaterinstallaties en infiltratievoorzieningen.

B) Waterbesparing: nieuwe reflexen bij ons allemaal

Momenteel denken velen pas na over waterverspilling, wanneer de droogtes tot zo’n kritiek punt zijn gekomen dat het nationaal nieuws wordt. Ik vraag me soms af of we later aan de volgende generaties gaan vertellen “Je kan het niet voor mogelijk houden, maar tot de beginjaren ’20 spoelden we nog steeds massaal onze toiletten door met drinkbaar water, vulden we er zwembaden mee en wasten we auto’s alsof er een onuitputtelijke waterbron was”.  Volgend op een reactie zoals ik had als kind op de beelden van sigarettenreclame.

Wat kan je zelf doen?

  • Als basis: Inzicht krijgen in je huishoudelijk watergebruik. Meten is weten! Noteer maandelijks je meterstand en bereken hoeveel je gezin per persoon per dag verbruikt. En zie op dit overzicht waar je kan besparen.

Een handige tool hierbij is Energie-ID, als je onze groep Mechelen Klimaatneutraal wil komen versterken? Welkom!

  • Er zijn talloze bronnen waar we geïnformeerd worden over hoeveel water welke handeling vergt. Van zichtbare liters in je eigen huishouden tot onzichtbare liters bij de productie van bijvoorbeeld koffie, kledij en vlees.
    Hier zullen we zeker nog dieper op ingaan in een volgende blog.

We geven hier alvast 4  (zichtbare) waterbesparingstips mee:

  1. Als je er nog geen hebt: plaats een spaardouchekop. Met dit eenvoudig tussenstukje bespaar je op jaarbasis 10.000 liter water. Dit is geen typefout, het halveert nl. het waterverbruik en dit levert al gauw 40 liter op per douchebeurt. Wel niet extra lang douchen dan ;). 
  1. Gebruik een emmertje! Probeer zoveel mogelijk grijs water op te vangen om te hergebruiken: koud douchewater of spoelwater van groenten zijn prima geschikt voor je (tuin)planten.

Ook zeepwater van onze veelvuldige handenwasbeurten kan je perfect opvangen in emmers om daarmee je toilet door te spoelen. Daar spaar je algauw zo’n 50 liter zuiver drinkwater per dag mee uit.

  1. Vang je regenwater op in een regenton of nog beter:

Plaats een regenwaterput of hemelwaterinstallatie om aan te sluiten op het toilet en/of wasmachine. Stad Mechelen geeft hiervoor een premie tot 550 euro! (Meer info vind je hier).

  1. Droogte in de tuin aanpakken kan je zo doen, zonder al te veel water te  gebruiken:https://www.velt.nu/nieuws/enorme-droogte-5-tips-voor-je-tuin Of kies voor meerjarige eetbare planten, de basis van de permacultuur. Door hun sterk wortelgestel hoef je die (na het eerste jaar) helemaal geen water te geven.

In de pers:
Er verschenen de laatste weken prachtige initiatieven, die erg inspirerend werken:

Voorbeelden uit Gent:

Al gauw opgevolgd door Mechelen:

Heb je zin om hier mee je schouders onder te zetten? 
Word actief lid bij Klimaan en geef als interesse ‘water’ aan.
Je wordt vervolgens uitgenodigd voor een volgende bijeenkomst van de groep Water en de rest vloeit vanzelf.